ตรวจถังดับเพลิงทุกกี่เดือน? กฎหมายกำหนดอะไร พร้อมแบบฟอร์มเช็คลิสต์ประจำเดือน

ข้อมูลของสำนักงานสถิติแห่งชาติ (จากกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย) ระบุว่าในปี 2566 มีผู้เสียชีวิตจากอัคคีภัยในประเทศไทย 86 คน และปี 2565 สูงถึง 110 คน เมื่อไฟเริ่มต้น สิ่งแรกที่คนใกล้ที่สุดหยิบได้คือถังดับเพลิง แต่หลายครั้งในวันที่ต้องใช้จริงกลับพบว่าเข็มแรงดันตก สลักหาย หรือมีของวางขวางจนหยิบไม่ได้ คำถามที่ผู้ดูแลความปลอดภัยถามบ่อยที่สุดคือ "ต้องตรวจถังดับเพลิงทุกกี่เดือน" บทความนี้สรุปทั้งสิ่งที่กฎหมายไทยกำหนด สิ่งที่มาตรฐานสากลแนะนำ วิธีตรวจทีละจุด และแบบฟอร์มเช็คลิสต์ประจำเดือนที่นำไปใช้ได้ทันที

1. ตรวจถังดับเพลิงทุกกี่เดือน? กฎหมายไทยกำหนดอะไรไว้

กฎหมายหลักคือ กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานในการบริหาร จัดการ และดำเนินการด้านความปลอดภัย อาชีวอนามัย และสภาพแวดล้อมในการทำงานเกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 ซึ่งให้นายจ้างเป็นผู้รับผิดชอบดูแลระบบป้องกันและระงับอัคคีภัยให้พร้อมใช้งานอยู่เสมอ (ข้อ 2) สำหรับถังดับเพลิง หรือที่กฎหมายเรียกว่า "เครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้" ข้อ 13 (5) กำหนดว่า

• ต้องตรวจสอบไม่น้อยกว่า 6 เดือนต่อหนึ่งครั้ง
• ต้องติดป้ายแสดงผลการตรวจสอบและวันที่ตรวจครั้งสุดท้ายไว้ที่ตัวถัง
• ต้องเก็บผลการตรวจสอบไว้ให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจดูได้ตลอดเวลา
• ต้องซ่อมบำรุงและเปลี่ยนถ่ายสารดับเพลิงตามข้อกำหนดของผู้ผลิต

ข้อ 16 (3) ของกฎกระทรวงฉบับเดียวกันกำหนดให้ตรวจอุปกรณ์ดับเพลิงอื่นๆ เดือนละครั้ง แต่ยกเว้นถังดับเพลิง ซึ่งให้ใช้รอบ 6 เดือนตามข้อ 13 (5) แทน

นอกจากนี้ ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดมาตรฐานเครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้ (2556) ระบุมาตรฐานที่ใช้ได้ ได้แก่ NFPA (สหรัฐอเมริกา) ANSI, AS (ออสเตรเลีย), BS (อังกฤษ) และ ISO

สรุปสั้นๆ: กฎหมายไทยบังคับให้ตรวจถังดับเพลิงอย่างน้อยทุก 6 เดือน พร้อมป้ายผลตรวจและบันทึก ส่วนการตรวจทุกเดือนไม่ใช่ข้อบังคับ แต่เป็นสิ่งที่มาตรฐานสากลกำหนด

2. ทำไมควรตรวจทุกเดือน: มาตรฐานสากลว่าอย่างไร

• NFPA 10 มาตรฐานเครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้ของสมาคมป้องกันอัคคีภัยแห่งชาติสหรัฐฯ กำหนดให้ตรวจถังดับเพลิงอย่างน้อยเดือนละครั้ง (ห่างกันไม่เกิน 31 วัน) และเก็บบันทึกการตรวจย้อนหลังอย่างน้อย 12 เดือน
• OSHA หน่วยงานความปลอดภัยแรงงานของสหรัฐฯ กำหนดให้นายจ้างตรวจถังด้วยสายตาทุกเดือน และบำรุงรักษาประจำปีทุกปี

เหตุผลในทางปฏิบัติก็ชัดเจน ในช่วง 6 เดือน ถังในพื้นที่ทำงานอาจถูกย้ายระหว่างจัดของ มีพาเลทมาวางบัง สลักถูกดึงโดยไม่ตั้งใจ หรือถูกใช้ไปแล้วไม่มีใครแจ้ง การเดินตรวจเดือนละครั้งใช้เวลาไม่นาน ไม่ต้องใช้เครื่องมือพิเศษ และช่วยให้การตรวจรอบ 6 เดือนผ่านง่ายขึ้น เพราะปัญหาเล็กๆ ถูกแก้ไปตั้งแต่ต้น

3. รอบการตรวจที่ควรรู้

4. วิธีตรวจถังดับเพลิงประจำเดือน 8 จุดที่ต้องเช็ค

รายการด้านล่างอ้างอิงจากหัวข้อที่ NFPA 10 กำหนดให้ตรวจ และข้อกำหนดของกฎหมายไทย ก่อนเริ่มควรมีรายชื่อ ตำแหน่ง และหมายเลขถังทุกใบ หากยังไม่แน่ใจว่าแต่ละจุดควรใช้ถังชนิดใด อ่านเพิ่มได้ที่ ประเภทของไฟ A B C D K และวิธีเลือกเครื่องดับเพลิง

จุดที่ 1: ตำแหน่งและสิ่งกีดขวาง

ถังอยู่ตำแหน่งเดิมตามแผนผัง ติดตั้งมั่นคง มองเห็นชัด ไม่มีของวางขวาง หยิบได้ง่ายและเร็ว (ข้อ 13 (4)) และมีป้ายบอกจุดติดตั้ง (ข้อ 16)

จุดที่ 2: เกจวัดแรงดัน (ถังผงเคมีแห้ง)

เข็มต้องอยู่ในแถบสีเขียว หากอยู่ในแถบแดงหรือเหลือง ให้แยกถังออกและแจ้งผู้ให้บริการ

จุดที่ 3: ถัง CO2 ที่ไม่มีเกจ

ถัง CO2 โดยทั่วไปไม่มีเกจ NFPA 10 ให้ตรวจปริมาณด้วยการชั่งหรือยกเทียบน้ำหนัก ให้เทียบกับน้ำหนักที่ระบุบนถังตามคู่มือผู้ผลิต ในการตรวจประจำเดือน อย่างน้อยให้ดูว่าซีลยังอยู่และไม่มีร่องรอยการใช้งาน

จุดที่ 4: สลักนิรภัยและซีล

สลักเสียบครบ ซีลไม่ขาด หากขาดหรือหาย อาจมีคนใช้ถังไปแล้ว ให้ถือว่ายังไม่พร้อมใช้จนกว่าจะตรวจสอบ

จุดที่ 5: สายฉีดและหัวฉีด

สายไม่แตก ไม่กรอบ ไม่หลุดจากข้อต่อ หัวฉีดไม่อุดตันด้วยฝุ่น หยากไย่ หรือแมลง

จุดที่ 6: สภาพตัวถัง

ไม่บุบ ไม่บวม ไม่เป็นสนิม ไม่รั่ว และไม่มีคราบผงเคมีรอบคอถังหรือหัวฉีด ตอนที่กรุงเทพมหานครตรวจถังดับเพลิงในชุมชนเมื่อปี 2566 จุดที่ให้ดูก็คือเกจ สลัก ความกรอบของสาย ความบวมของถัง และสนิม

จุดที่ 7: เครื่องหมายชนิดถังและวิธีใช้ภาษาไทย

ต้องมีเครื่องหมายบอกชนิดถังและประเภทไฟ มองเห็นได้ในระยะไม่น้อยกว่า 1.50 เมตร (ข้อ 13 (2)) และมีวิธีใช้ภาษาไทยที่ตัวถังหรือจุดติดตั้ง (ข้อ 13 (4)) ฉลากที่ซีดหรือหลุดให้เปลี่ยนใหม่

จุดที่ 8: ป้ายผลการตรวจสอบ

วันที่ตรวจครั้งล่าสุดบนป้ายต้องไม่เกิน 6 เดือน หากใกล้ครบรอบ ให้นัดตรวจตามรอบที่กฎหมายกำหนด

บันทึกผลด้วย QR code ได้หรือไม่

ได้ ตัวอย่างคือกรุงเทพมหานคร ซึ่งติด QR code ที่ถังดับเพลิงในชุมชน แสดงชนิดถัง วันที่บำรุงรักษาล่าสุด และตำแหน่งติดตั้ง องค์กรจะใช้ QR code หรือฟอร์มออนไลน์แทนกระดาษก็ได้ ขอแค่ยังมีป้ายผลตรวจที่ตัวถัง และเรียกดูบันทึกย้อนหลังได้เมื่อพนักงานตรวจความปลอดภัยขอดู

5. แบบฟอร์มเช็คลิสต์ตรวจถังดับเพลิงประจำเดือน

คัดลอกตารางนี้ไปใช้ได้ทันที กรอก 1 แถวต่อถัง 1 ใบ ทำเครื่องหมายถูกในช่องที่ผ่าน และกากบาทในช่องที่พบปัญหา พร้อมรายละเอียดในช่องหมายเหตุ

แบบฟอร์มตรวจถังดับเพลิงประจำเดือน
เดือน/ปี: ________ อาคาร/พื้นที่: ________ ผู้ตรวจ: ________ ผู้รับรอง (หัวหน้างาน/จป.): ________

วิธีใช้แบบฟอร์ม

• ตรวจวันเดียวกันของทุกเดือน เช่น ทุกวันที่ 1
• ถังที่ไม่ผ่าน ให้เขียนการแก้ไขและวันที่แก้เสร็จ
• เก็บแบบฟอร์มรายเดือนไว้กับผลการตรวจรอบ 6 เดือน อย่างน้อย 12 เดือนย้อนหลังตามแนวทาง NFPA 10 เพื่อให้พนักงานตรวจความปลอดภัยตรวจดูได้ตลอดเวลาตามกฎหมาย

6. เจอถังผิดปกติ ต้องทำอย่างไร

1. แยกถังออก และวางถังสำรองที่พร้อมใช้แทนทันที อย่าปล่อยให้จุดนั้นว่าง
2. ติดป้าย "ห้ามใช้ รอตรวจสอบ"
3. แจ้งผู้ให้บริการตรวจ ซ่อม หรือเติมสารดับเพลิงตามข้อกำหนดผู้ผลิต
4. บันทึกการแก้ไขลงแบบฟอร์ม พร้อมวันที่นำถังกลับมาติดตั้ง

7. ถังพร้อมแล้ว แต่พนักงานใช้เป็นหรือยัง

ถังที่ผ่านการตรวจทุกข้อจะไม่มีประโยชน์ ถ้าในวันเกิดเหตุไม่มีใครกล้าหยิบหรือใช้ไม่ถูกวิธี การตรวจถังจึงควรไปคู่กับการฝึกให้พนักงานใช้ถังได้จริง ทั้งการเลือกถังให้ตรงกับประเภทของไฟ และขั้นตอนการใช้งานที่ถูกต้อง ซึ่งสรุปไว้ใน คู่มืออบรมดับเพลิงขั้นต้นและอพยพหนีไฟ 2569 และหากกำลังเตรียมซ้อมหนีไฟประจำปี ดู เช็คลิสต์อุปกรณ์ซ้อมหนีไฟ

SRD Consultant (เอสอาร์ดี คอนซัลแตนท์) เปิดหลักสูตรอบรมดับเพลิงขั้นต้นและฝึกซ้อมอพยพหนีไฟ ที่เน้นฝึกใช้ถังดับเพลิงจริงหลายชนิด ทั้งรอบสาธารณะและแบบ In-house ในสถานประกอบการของคุณ เพื่อให้ทีมงานพร้อมรับมือเหตุฉุกเฉินได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย

แหล่งอ้างอิง

• กฎกระทรวงกำหนดมาตรฐานฯ เกี่ยวกับการป้องกันและระงับอัคคีภัย พ.ศ. 2555 (ราชกิจจานุเบกษา เล่ม 130 ตอนที่ 2 ก) กรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน
• ประกาศกรมสวัสดิการและคุ้มครองแรงงาน เรื่อง กำหนดมาตรฐานเครื่องดับเพลิงแบบเคลื่อนย้ายได้ (2556)
• NFPA 10, Standard for Portable Fire Extinguishers
• OSHA 29 CFR 1910.157 Portable fire extinguishers
• สำนักงานสถิติแห่งชาติ สถิติสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย พ.ศ. 2567 (ตาราง 1.16)
• THE STANDARD, กทม. ตรวจถังดับเพลิงในชุมชน (30 มิ.ย. 2566)