ปริมาณออกซิเจนเท่าไหร่ถึงปลอดภัย? วิธีใช้เครื่อง Gas Detector ตรวจสอบอากาศฉบับ จป.ควบคุมงาน

ขั้นตอนที่ถือเป็นหัวใจสำคัญของการป้องกันอุบัติเหตุในพื้นที่อับอากาศคือ การประเมินสภาพบรรยากาศก่อนอนุญาตให้คนลงไปปฏิบัติงาน เนื่องจากก๊าซพิษหรือสภาวะขาดออกซิเจนเป็นสิ่งที่มองไม่เห็นและไม่สามารถรับรู้ได้ด้วยประสาทสัมผัสของมนุษย์ หน้าที่หลักของผู้ควบคุมงานและเจ้าหน้าที่ความปลอดภัยหลังจากผ่านการอบรม จป คือการใช้เครื่องตรวจวัดก๊าซแบบพกพาทำการวิเคราะห์สัดส่วนของอากาศให้อยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัยตามกฎหมายก่อนที่จะเปิดให้พนักงานเริ่มภารกิจซ่อมบำรุง

เกณฑ์มาตรฐานความปลอดภัยทางอากาศตามข้อกำหนดสากล

การอ่านค่าจากเครื่องตรวจวัดก๊าซแบบ 4 ระบบ (Multi-Gas Detector) ผู้ควบคุมงานต้องตรวจสอบระดับค่าตัวเลขให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐานอย่างเคร่งครัด โดยแบ่งออกเป็น 4 ค่าสำคัญที่ต้องจำให้ขึ้นใจดังนี้

1. ปริมาณออกซิเจน (Oxygen - O2): ค่าความปลอดภัยต้องอยู่ระหว่าง 19.5% ถึง 23.5% โดยปริมาตร หากต่ำกว่า 19.5% จะถือเป็นสภาวะอันตรายเนื่องจากขาดออกซิเจน และหากสูงกว่า 23.5% จะถือเป็นสภาวะที่มีออกซิเจนมากเกินไปซึ่งจะเร่งให้เกิดการติดไฟและระเบิดได้ง่าย
2. ก๊าซหรือไอไวไฟ (Flammable Gas - LEL): ค่าความเข้มข้นของก๊าซไวไฟต้องไม่เกิน 10% ของค่าขีดจำกัดล่างของการระเบิด (Lower Explosive Limit) หากเครื่องวัดแจ้งค่าสูงกว่านี้ ห้ามพนักงานลงไปทำงานเด็ดขาดเพราะเสี่ยงต่อการเกิดประกายไฟระเบิด
3. ก๊าซไฮโดรเจนซัลไฟด์หรือก๊าซไข่เน่า (Hydrogen Sulfide - H2S): สารพิษสะสมที่มักพบในบ่อบำบัดน้ำเสียหรือท่อระบายน้ำ ค่าความเข้มข้นในอากาศต้องไม่เกิน 10 ppm (ส่วนในล้านส่วน) ก๊าซชนิดนี้มีความอันตรายสูงเพราะสามารถทำให้ระบบประสาทการรับรู้กลิ่นเป็นอัมพาตได้อย่างรวดเร็ว
4. ก๊าซคาร์บอนมอนอกไซด์ (Carbon Monoxide - CO): ก๊าซพิษที่เกิดจากการเผาไหม้ไม่สมบูรณ์และไม่มีกลิ่น ค่าความเข้มข้นในพื้นที่ทำงานต้องไม่เกิน 35 ppm
   

ลำดับขั้นตอนการตรวจวัดก๊าซในที่อับอากาศอย่างถูกวิธี (Testing Protocol)

การตรวจวัดก๊าซไม่ใช่เพียงแค่การยื่นเครื่องมือเข้าไปที่หน้าประตูปากทางเข้าแล้วจบ แต่ผู้ควบคุมงานต้องปฏิบัติตามหลักวิศวกรรมความปลอดภัย 3 ขั้นตอนดังนี้

1. ตรวจสอบเครื่องมือก่อนใช้งาน (Bump Test & Calibration)

ก่อนนำเครื่อง Gas Detector ลงหน้างาน ต้องตรวจสอบว่าตัวเครื่องผ่านการสอบเทียบปรับแต่งค่าความเที่ยงตรง (Calibration) ตามรอบเวลา และต้องทำการทดสอบการตอบสนองของเซนเซอร์กับก๊าซมาตรฐานเพื่อให้มั่นใจว่าระบบแจ้งเตือนเสียงและไฟสถานะทำงานได้ปกติร้อยเปอร์เซ็นต์

2. วัดอากาศแบบแบ่งระดับความลึก (Stratified Testing)

ก๊าซแต่ละชนิดมีความหนาแน่นและน้ำหนักไม่เท่ากัน ก๊าซบางประเภทเบากว่าอากาศจะลอยอยู่ด้านบน บางประเภทหนักกว่าจะจมอยู่ก้นบ่อ ดังนั้น การตรวจวัดอากาศที่ถูกต้องจะต้องหย่อนสายโพรบ (Probe) ลงไปวัดอากาศใน 3 ระดับความลึก คือ ส่วนบน ส่วนกลาง และส่วนล่างสุดของพื้นที่อับอากาศ โดยต้องเปิดเครื่องแช่ไว้ในแต่ละจุดอย่างน้อย 1-2 นาทีเพื่อให้เซนเซอร์ประมวลผลได้นิ่งที่สุด

3. วัดอากาศอย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลาการทำงาน (Continuous Monitoring)

สภาพอากาศภายในถังหรือบ่อลึกสามารถเปลี่ยนแปลงได้ตลอดเวลาจากการทำงาน เช่น งานเชื่อมที่ทำให้เกิดก๊าซคาร์บอน หรือการกวนตะกอนบ่อน้ำเสียที่ทำให้ก๊าซไข่เน่าฟุ้งกระจายขึ้นมา ผู้ควบคุมงานจึงต้องติดตั้งเครื่องวัดก๊าซไว้กับตัวผู้ปฏิบัติงานด้านล่างเพื่อทำการเฝ้าระวังและส่งสัญญาณเตือนทันทีหากค่าอากาศเปลี่ยนไปในทางที่เป็นอันตราย

บทสรุป: ตัวเลขบนหน้าจอคือดัชนีชี้ชะตาชีวิตทีมงาน

การใช้เครื่องตรวจวัดก๊าซอย่างถูกวิธีและเข้าใจความหมายของตัวเลขทุกค่าบนหน้าจอ เป็นกำแพงป้องกันด่านแรกที่จะช่วยให้องค์กรไม่เกิดอุบัติเหตุรุนแรงในพื้นที่ทำงานอันตราย ความละเอียดรอบคอบของผู้ควบคุมงานในการปฏิบัติตามขั้นตอนการตรวจวัดปริมาณออกซิเจนและก๊าซพิษในอากาศก่อนอนุญาตให้พนักงานเข้าปฏิบัติงาน จะช่วยเปลี่ยนพื้นที่เสี่ยงภัยให้กลายเป็นพื้นที่ที่ทุกคนสามารถลงไปทำงานได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย

ยกระดับทักษะเทคนิคการประเมินอากาศและงานเซฟตี้กับ SRD Consultant

ควบคุมความปลอดภัยในงานพื้นที่อับอากาศด้วยเทคโนโลยีและทักษะการวิเคราะห์ระดับมืออาชีพไปกับ SRD Consultant เราให้บริการจัดอบรม จป และหลักสูตรเทคนิคการใช้อุปกรณ์ตรวจวัดสภาพบรรยากาศในพื้นที่อันตรายสูง พนักงานของคุณจะได้เรียนรู้การใช้งานเครื่อง Gas Detector ภาคปฏิบัติจริง รู้วิธีการแปลผลค่าตัวเลข และการจัดการระบบระบายอากาศอย่างเป็นระบบ โดยทีมวิทยากรผู้เชี่ยวชาญพร้อมเครื่องมือที่ทันสมัย เพื่อสร้างมาตรฐานความปลอดภัยเชิงรุกและปกป้องชีวิตพนักงานในองค์กรของคุณได้อย่างยั่งยืน