แผนดับเพลิงและซ้อมหนีไฟสำหรับกลุ่มเปราะบาง: วิธีเคลื่อนย้ายผู้ป่วยหรือผู้พิการลงจากอาคารสูงอย่างปลอดภัย

หนึ่งในข้อผิดพลาดครั้งใหญ่ของการจัดอบรมดับเพลิงขั้นต้นและอพยพหนีไฟบนอาคารสูงหรือสำนักงานทั่วไป คือการวางแผนอพยพพนักงานที่สมบูรณ์แข็งแรงดีทุกคน แต่ละเลยกลุ่มบุคคลที่มีข้อจำกัดทางร่างกาย หรือ "กลุ่มเปราะบาง" เช่น ผู้พิการทางขา ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ หรือผู้ป่วยที่เพิ่งรับการผ่าตัด ซึ่งคนกลุ่มนี้ไม่สามารถเดินลงบันไดหนีไฟหลายสิบชั้นด้วยตัวเองได้ในปี 2569 ยุคที่องค์กรให้ความสำคัญกับความเท่าเทียมและความปลอดภัยของทุกคน (Inclusive Safety) บทความนี้จะสรุปแผนแม่บทในการช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางบนตึกสูงอย่างถูกวิธีและปลอดภัย

การทำ "Personal Emergency Evacuation Plan (PEEP)" คืออะไร?

ก้าวแรกที่สำคัญที่สุดในการคุ้มครองกลุ่มเปราะบางคือ การที่ HR หรือ จป.วิชาชีพ ต้องจัดทำแผนอพยพฉุกเฉินเฉพาะบุคคล (PEEP) ตั้งแต่วันแรกที่พนักงานกลุ่มนี้เข้ามาปฏิบัติงานในอาคาร โดยแผน PEEP จะต้องระบุข้อมูลสำคัญ 3 ส่วน

• ข้อจำกัดของพนักงาน: เช่น ต้องใช้รถเข็น (Wheelchair), มีปัญหาทางการได้ยินสัญญาณเตือนภัย หรือมีภาวะตื่นตระหนกในที่มืด
• รายชื่อทีมช่วยเหลือ (Safety Buddy): ระบุชื่อพนักงานที่แข็งแรงอย่างน้อย 2 คนประกบตัวพนักงานกลุ่มเปราะบาง 1 คน เพื่อทำหน้าที่ช่วยเหลือทันทีเมื่อสัญญาณเตือนภัยดัง โดยต้องระบุตัวแทนสำรองไว้ในกรณีที่บัดดี้หลักลาหยุดงาน
• เส้นทางและอุปกรณ์ที่ต้องใช้: กำหนดเส้นทางหนีไฟที่ใกล้ที่สุด และเตรียมอุปกรณ์สนับสนุนการเคลื่อนย้ายแนวดิ่งไว้ล่วงหน้า
  

3 ขั้นตอนการอพยพกลุ่มเปราะบางลงจากอาคารสูงอย่างถูกวิธี

เมื่อเกิดเหตุเพลิงไหม้จริง ทีมช่วยเหลือและบัดดี้ประจำตัวต้องปฏิบัติตามแนวทางมาตรฐานสากล ดังนี้

ขั้นตอนที่ 1: เคลื่อนย้ายเข้าสู่ "พื้นที่หลบภัยชั่วคราว" (Move to Refuge Area)

บันไดหนีไฟของอาคารสูงยุคใหม่ถูกออกแบบให้มีโครงสร้างคอนกรีตหนาหน่วงไฟได้ไม่น้อยกว่า 2 ชั่วโมง และมีระบบพัดลมอัดอากาศอัดลมป้องกันควันไม่ให้รั่วซึมเข้ามา บริเวณชานพักบันไดหนีไฟหรือพื้นที่หน้าโถงบันไดหนีไฟนี้ จึงเรียกว่าพื้นที่หลบภัยชั่วคราว (Refuge Area) บัดดี้ต้องพาพนักงานกลุ่มเปราะบางเข้ามาพักคอยภายในจุดนี้ก่อน เพื่อไม่ให้ขวางทางเดินอพยพของคนส่วนใหญ่ในตึก และป้องกันอันตรายจากการถูกชนล้มทับบนขั้นบันได

ขั้นตอนที่ 2: ใช้ระบบสื่อสารสองทางเพื่อแจ้งพิกัด (Two-Way Communication)

เมื่อพากลุ่มเปราะบางเข้ามาอยู่ในพื้นที่หลบภัยชั่วคราวแล้ว บัดดี้ต้องใช้ระบบโทรศัพท์ฉุกเฉินประจำอาคาร (Intercom) หรือโทรศัพท์มือถือ แจ้งไปยังศูนย์ควบคุม (Fire Command Center) ทันที โดยระบุว่า "ขณะนี้มีผู้ป่วย/ผู้พิการ พักรอความช่วยเหลืออยู่ที่ชานพักบันไดหนีไฟชั้น... จำนวน... คน" เพื่อให้ทีมกู้ภัยหรือนักดับเพลิงรุดเข้ามาช่วยเหลือในจุดนี้เป็นอันดับแรก

ขั้นตอนที่ 3: ใช้เทคนิคและอุปกรณ์เคลื่อนย้ายแนวดิ่ง (Vertical Evacuation)

หากสถานการณ์วิกฤตจนควันไฟเริ่มล้อมอาคาร และจำเป็นต้องเคลื่อนย้ายกลุ่มเปราะบางลงบันไดหนีไฟทันที ให้ใช้วิธีการดังนี้

• การใช้เก้าอี้อพยพฉุกเฉิน (Evacuation Chair): นี่คืออุปกรณ์มาตรฐานบนตึกสูงยุค 2026 มีลักษณะเป็นเก้าอี้ล้อเลื่อนที่มีสายพานแรงเสียดทานด้านหลัง ช่วยให้บัดดี้เพียงคนเดียวสามารถประคองผู้ป่วยสไลด์ลงขั้นบันไดได้อย่างนุ่มนวลและปลอดภัยโดยไม่ต้องออกแรงยก
• การอุ้มเคลื่อนย้ายแบบสองคน (Two-Person Carry): ในกรณีที่ไม่มีอุปกรณ์ช่วย ให้บัดดี้ทั้งสองคนใช้เทคนิคอุ้มประสานมือ (เหมือนนั่งร้านเก้าอี้มนุษย์) หรือการอุ้มแบบพยุงหน้า-หลัง เพื่อพยาทั้งผู้ป่วยลงบันไดทีละขั้นด้วยความระมัดระวัง

บทสรุป: ความปลอดภัยขององค์กร วัดกันที่คนคนสุดท้ายที่รอดชีวิต

แผนซ้อมหนีไฟที่ประสบความสำเร็จ ไม่ใช่วัดกันที่ความเร็วของคนที่วิ่งไวที่สุด แต่อยู่ที่การการันตีว่าพนักงานที่เคลื่อนไหวช้าที่สุดหรือเปราะบางที่สุดจะสามารถเข้าถึงพื้นที่ปลอดภัยได้อย่างไร้รอยต่อ การบรรจุแผนช่วยเหลือกลุ่มเปราะบางไว้ในโปรแกรมฝึกอบรมประจำปี จึงเป็นเครื่องสะท้อนถึงมาตรฐานความปลอดภัยและความใส่ใจระดับสูงสุดขององค์กร

ร่วมออกแบบ Inclusive Safety กับ SRD Consultant (เอสอาร์ดี คอนซัลแตนท์)

เพราะชีวิตของทุกคนมีค่าเท่ากัน การจัดโปรแกรมความปลอดภัยจึงต้องครอบคลุมถึงพนักงานทุกกลุ่มอย่างไม่มีข้อยกเว้น SRD Consultant (เอสอาร์ดี คอนซัลแตนท์) เราพร้อมช่วยคุณออกแบบแผนการจัดอบรมดับเพลิงขั้นต้นและอพยพหนีไฟสำหรับกลุ่มเปราะบางบนอาคารสูงอย่างเป็นระบบ ทีมวิทยากรของเราจะช่วยคุณประเมินความเสี่ยงหน้างาน จัดทำคู่มือ PEEP ฝึกสอนเทคนิคการเคลื่อนย้ายผู้ป่วยแนวดิ่ง และสาธิตการใช้อุปกรณ์กู้ภัยที่ทันสมัย เพื่อให้มั่นใจว่าองค์กรของคุณจะมีโครงข่ายความปลอดภัยที่โอบรับและปกป้องพนักงานทุกคนให้รอดชีวิตได้อย่างปลอดภัยในทุกสถานการณ์ปี 2569